ዛዕባ ብሄረ ብሌን እንታይ ትፈልጡ፡ The Bilen, Ancient Cushatic (Afro-Asiantic) Language

ገጀረት "ህጅ ህረት"፡ ጎዳይፍ "ቦታ ነብሪ"፡ ወኪ-ዱባ "ባይቶ ኣዛብእ"፡ ሰረጀቓ "ሰረ-ጀ-ቓ...ተኸደና በላዕና ሰተና"፡ ወዘተ ካብ'ቲ ኣብ ከበሳታት ኤርትራ፡ ከባቢ ኣስመራ ዘሎ ኣስማት መጸዉዒ ቦታታት፡ ብቋንቃ ብሌን ኢዩ።

ብሄረ ብሌን፡ ኣብ ኤርትራ ካብ ዘለዉ 9-ብሄራት ሓደ ኢዪ። መዓስን ብኸመይን ኣገባብ ናብ ጥንታዊ ምድረ-ባሕሪ፡ ናይ ሎሚ ኤርትራ ሳጊሞም፡ እኳ ብዙሕ ካብ ኣፋዊ ዛንታ ወጻኢ ዝተሰነደ ታሪኽ እንተዘየለ፡ ብብሂል ከም ንፈልጦ ግን፡ ንሓደ 300ዓመታት ኣብ ዝፋን ዝነበረ ንጉሳዊ ዓሌት ኣዕኒዮም፡ ብድሕሪኡ ድሕነት ንምርካብ ኣቀዲሞም ሳጊሞም ናብ ምድሪ ኤርትራ ዝመጽኡ፡ ቀዳሞት ደቀባት ዓሌት ኩሻቲክ, ኣፍሮ ኣሻንቲክ (Cushatic Afro-Asiantic) ምኳኖም ይንገር።


ከምኡ ከይኮነ ኣይተርፍን፡ እቲ ክሳብ ሕጂ ኣብ ልሳን ብሄረ ብሌን ዘሎ ቋንቋ፡ ኣዚዩ ጥብታዊ ምኳን ዘነጽር፡ ብዙሕ ከባቢታት ኤርትራ በዚ ቋንቃ ዝጽዋዕ ምኳኑ፡ ገለ ተመራመርቲ እዚ ዓዉዲ ዝዛረቡ።


ኣብ ድሮ ናጽነት ኤርትራ፡ ዝርግሐ ህዝቢ ብሌን ኣብ ከባቢ ሰንሒት፡ ከተማ ከረንን ከባቢኣን፡ ሓልሓል ቦጎስ፡ ወዘተ ዝተደረተ ኢዩ ኔሩ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ከም ኩሎም ብሄራት ኣብ ኤርትራ፡ ተሓናፊጾም ይነብሩ።


ዘለናዮ እዋን፡ ነቲ ዝለዓለ ደረጃ ንቅሓት ናይ ኣወዳድባ ሕብረተሰባት ዓለምና ዝገልጽ ዘበናዉነት፡ "ሃገርን ሃገራዉነትን - Nation & Nationality" ኢዩ።


ሃገር ማለት፡ ሓደ መሬታዉን ማያዊን ሰማያዉን ግዝኣታት ዘጠቃለለ፡ ኣብ ዉሱን ጂኦግራፊካዊ ኣከባቢ ዝነብር ሓደ ልኡላዊ ሕብረተሰብ ማለት'ዩ። ልኡላዊ ሕብረተሰብ፡ ናይ ሓባር ናይ ድሕነትን ረብሓን ሸቶ ኣለዎ። ድሕነትን ረብሓን ኣብ ሃገር ምህላዉን ዘይምህላዉን ይሙርከስ።


እቲ ሕብረተሰብ ድማ፡ ዝተፈላለየ ብሄርን ዓሌትን ሃይማኖትን ክህልዎ ይኽእል፡ ብሓፈሻ ግን ናይ ሓባር ስርዓተ ክብርታትን ማሕበራዊ እምነትን ዘማእከለ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ክብርታት፡ ቁጠባዊ ክብርታት፡ ማሕበራዊ ክብርታት፡ ወተሃደራዊ ክብርታት ዝተጠምረ ሃገራዊ መንነት ዘለዎ ህዝቢ ማለት'ዩ።


ዘበናዊት ኤርትራ፡ ንዝተፈላለዩ ብሄርን፡ ዝተፈላለየ ሃይማኖትን ዝኽተሉን ህዝባ ኣወሃሂዳ ኣብ ሕማቅን ጽቡቕን ኣሳቲፋ፡ ከም ኩሎም ዘበናዉያን ሕብረተሰባት ዓለምና ዝበሃሉ፡ ብቅልጽም ሓፋሽ ህያዉ ዝኾነት ዘበናዊት ልኡላዊት ሃገር ክትከዉን ዝበቕዐት ኢያ።


ኣብ ሓንቲ ዘበናዊት ሃገር ድማ፡ ዳርጋ ዉሱን ጂኦግራፊያዊ ኣከባቢ ወይ ዝርግሐ ዝጸንሖም ብሄራት፡ ምስ ካልኦት ኣሕዋቶም ደቂ ሃገሮም ናይ ሓባር ሃገራዊ ዋኒን ስለዝዓዞም ጥራይ ዘይኮነ፡ ከከም ዝጥዕሞምን ንቁጠባዊን ማሕበራዊ ንጥፈታቶምን ክብሉ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገር ፋሕ ኢሎም ብሓባር ክነብሩ፡ ኣይጽገሙን።


ስለዝኮነ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ብሄረ-ብሌን እንድዩ እቲ ኣርእስቲ፡ ኣብዚ ሰዓት ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ሃገርና ፋሕ ኢሎም ምስ ካልኦት ሕብረተሰብ ሃገርና ተጸናቢሮም፡ ማሕበራዊ ስኒት ፈጢሮም ዝነብሩ፡ ኣዚዮም ምቅሉላትን፡ ተባዓትን፡ ዕጉሳትን ሕብረተሰብ ኢዮም።


ሃይማኖት ናይ ዉልቂ እኳ ኣብ ዘበናዊት ኤርትራ እንተኮነ፡ ብሓፈሻ ግን (Majority)፡ ተኸተልቲ እስልምና፡ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤ/ክርስቲያን፡ ከምኡ ዉን ካቶሊካዊት ቤ/ክርስቲያን ኢዮም።


ኣብዚ ዘበናዉነት እንበኣር፡ ንሕብረተሰባት ቅኒት ክፈጥር ዝኽእል ዓበይቲ ረቖሒታትን ናይ ሓባር ረብሓን ድሕነትን ደኣ ይብዝሑ እንበር፡ በንጻሩ ናይ ምብራስ ባህላዊ ዉርሻ፡ ዝዓበየ ሓደጋ ድማ የኸትል'ዩ።


ምስ ካልኦት ሕብረተሰባት፡ ማሕበራዊ ስኒት ፈጢርካ ክትነብር ምኽኣል፡ ኣብ ባህላዊ ትሕዝቶታትካን ዉርሻኻን ተገዳስነት ምጉዳል ስለዘምጽእ፡ ንሓዋሩ ነቲ ብሄር ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ሃገር ዉን ክሳራ ኢዩ።


ስለዚ፡ ሃገር በቲ ማሕበራዊ ስኒት ሓደ ህዝባ እንዳሓለወት፡ በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ፡ ባህላዊ ትሕዝቶ፡ ዉርሻ፡ ታሪኽን ቅርስን ሓደ ብሄር ብዝግባእ ክትዕቅቦ፡ ክትመራመረሉ፡ ከተመሓላልፎ፡ ወዘተ ይግባእ።


ንኣብነት፡ እዚ ዓመታዊ ኣብ ቀጽሪ ኤክስፖ ዝካየድ ሃገራዊ ፈስቲቫል (Expo Festival)፡ ሓደ ጽቡቕ ንጥፈታት እኳ እንተኮነ፡ ዚያዳ ኣብዚ ዓዉዲ ዝነጥፋ፡ ማሕበራት፡ ትካላት፡ ማዕከናት ሓበሬታ፡ ላዕለዋይ ደረጃ ቤ/ትምህርትታት፡ ወዘተ ክሳተፋሉን፡ ክስንዳ፡ ከራብሓ፡ ኣብ መዓላ ከዉዕላ፡ ይግባእ።


ኣብ ኤርትራ እታ ዝደመቐት ናይ ብሄረ ብሌን ቋንቃ ጠቂስና ክንሰናበት።


"ሽንግርዋ"፡ ትርጉማ ድማ "________" ማለት'ያ፡ ባዕልኹም ኣብ ታሕቲ መልስዋ!


NationalEr Interest

49 views

©2019 Proudly created with NationalEr Interest.