መበል 59 ዓመት ምጅማር ሰዉራ ኤርትራ (ባሕቲ መስከረም (01), 1961 - ኣዳል)፡

Updated: Sep 3

መበል 59 ዓመት ምጅማር ሰዉራ ኤርትራ (ባሕቲ መስከረም (01), 1961 - ኣዳል)፡ ኣብ ዉሽጢ ሃገርን ወጻእን ይበዓል ከም ዘሎ፡ ንከታተሎ ዘለና ጉዳይ'ዩ፡


ሓምድ ድሪስ ዓዋተ (1910 - 1962)፡ ኣብ 1942 ኢዩ ቃልሱ ኣንጻር መግዛእቲ ብርጣኒያ ብረቱ ኣቅኒዑ። ኣብ'ቲ ሽዑ እዋን ዉን ብዝተገብረ ስምምዕ፡ ድሕሪ ናይ 7 ዓመታት ብረት ምልዓል፡ ኣብ 1949 ገዛእ ከባቢኡን ህዝቡን ድሕነት ክረክብ፡ ንሱ ዝመርሖ ዕጡቅ ሓይሊ ድማ፡ ምስ ብረቱ ዓዱ ክኣቱ፡ ምስ ኢምብራጦሪያ ኢንግሊዝ ተሰማምዐ።

ሓምድ እድሪስ ዓዋተ፡ ድሕሪ ካብ 1935ዓ/ም ንእስነቱ ምስ ዓስከር ኢጣሊያ ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ዉግኣት ምስታፉ፡ ንዝለዓለ ወተሃደራዊ ትምህርቲ ዉን ንሃገረ ኢጣሊያ ብምኻድ ተሳቲፉን፡ ወተሃደራዊ ሞያ ቀሲሙ'ዩ።


ካብ ትምህርቱ ምስ ተመልሰ፡ ሓላፊ ቤ/ጽሕፈት ጸጥታ መላእ መታሕትን (Security Officer of Lowlands)፡ ከምኡ ዉን ምክትል ከንቲባ ከተማ ከሰላ (Debuty Mayor of Kassala Town) (ከሰላ ኤርትራዊት ከላ ማለት'ዩ)፡ ኢዩ ኔሩ።


ድሕሪ ዉድቀት መግዛእቲ ኢጣሊያ ድማ፡ በቲ ብሓዲሽ መግዛእቲ ኢንግሊዝ ዝግበር ዝነበረ ምዝመዛን ዝምታን፡ ዓሌት መሰረት ዝገበረ ቅስቀሳ ግርጭታትን ስለ ዘይተዋሕጠሉ፡ ከምቲ ኣቀዲሙ ዝተገልጸ ምስ ብጾቱ ብምኳን ካብ 1942 ክሳብ 1949 ኣንጻር መግዛእቲ እንግሊዝ ኪናት ወሊዑ።

ብርጣኒያ፡ እቲ ዓዋተን ብጾቱን፡ ከምኡ መሰልቱን ዉን ኣብ መላእ ሃገር ዘካይድዎ ዝነበሩ ምልዕዓላት፡ ኣብ ከተማታት ኤርትራ "ናጽነት" ዝብል ኣምር ሓያል መዛረቢ ዛዕባ እንዳኮነ ብምክያዱን፡ ነቲ ጉዳይ ብሰላማዊ መንገዲ ክፍታሕ ተንቀሳቂሱ፡ ዓዋተን ብጾቱን ድማ ድሕሪ ናይ ድሕነት ዉሕስነት ምርካቦም፡ ናብ ዓዲ ተመሊሶም ሰላማዊ ናብርኦም ክመርሑ ጀመሩ።


ኣብ'ቲ እዋን፡ ዓዋተ ከሰላ ናይ ምምላስ ዕማም ዉን ሒዙ ኔሩ'ዩ፡ በወተሃደራዊ ጸቕጢ መግዛእቲ እንግሊዝ ግን ክገድፎ ተገዲዱ።


ኩነታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እንዳሓመቀ ኣብ ዝኸደሉ፡ ብልዑል ፖለቲካዊ ጸወታ ሃገራት ምዕራብን ኢትዮጲያን፡ ኤርትራ ብመሪሕነት ሰልፊ ሕብረት (ኣንድነት)፡ ፕረዚደንት ተላ ባይሩ ኣብ 1952 መንግስቲ ተኺላ፡ ባንዴራ ሰቂላ ብፈደረሽን ምስ ኢትዮጲያ ክትመሓደር ተወሲኑ።


እቶም ንናጽነት ዝፈፍኡ ዝነበሩ ሓይልታት፡ ኣቦታት ኢብራሂም ሱልጣንን ወልደኣብ ወልደማሪያምን ዝመርሕዎ ቀጽሪ ናጽነት፡ ኤርትራ ንኤርትራዉያን፡ ወዘተ ከኣ ሽሕ እኳ እንተ-ተሳዕሩን ተዳኸሙን፡ ኣብ 1958 ብመሪሕነት ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ፡ ማሕበራ ሓራካ ግን ተፈጥረትን። ዋላ እኳ ድሕሪ ናይ 2-ዓመት ጉዕዞኣ እንተብቀዐት፡ ነቲ ዝድለ ዝነበረ ብረት ምልዓል ግን፡ ባያት ኮነት።


ፈደረሽን ቀዳማይ መፈንጠራ ስለዝነበረ፡ ዝስዕብ 10ዓመታት፡ ንባዕሎም ንሰልፊ ኣንድነትን ኣባላት ፓርላማ መንግስቲ ኤርትራን ኣይጠዓሞምን። እታ ወተሃደራዉን ፖለቲካዉን ቅንጸላ ኣብ ርእሲ እቶም ዘጓነይዎም ኣሕዋቶም ዝነበረት፡ ኣብ ርእሲኦም መጺኣ።


እዚ ምጉጽጓጻት ዝፈጠሮ ድማ፡ ኣብ 1960 ኣብ ግብጺ ካይሮ፡ ተማሃሮ ዩኒቨርስትን፡ ኣባላት ፓርላማ-መንግስቲ ኤርትራ ዝነበሩን፡ ድሕሪ ዋዕላ ምግባሮም፡ መሪሕነት ብምምራጽ፡ ብረታዊ ቃልሲ ሰዉራ ኤርትራ ክዉላዕ ወሰኑ።


በዚ መንጽር፡ ኣብ ፓርላማ መንግስቲ ኤርትራ ኣባል ዝነበረ እድሪስ መሓመድ ኣድም ከም ኣቦወምበር፡ ዑሱማን ሳልሕ ሳበ ከም ወጻኢ ጉዳያት፡ ዑሱማን ግላዉዲዩስ ከም ጸሓፊ ዝተመዙላ "ጀበል ኣል'ታሕሪር ኤለትሪያቱ" (ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ Eritrean Liberation Front - ተሓኤ - ELF)፡ ወይ (ጀብሃ)፡ ቅዲ ሰዉራ ኣልጀሪያ-ክፍልታት ብምክታል ብወግዒ ተመስረተት።


ብመንገዲ ኣቦ ወምበር እድሪስ መሓመድ ኣድም ድማ፡ ኣብ ኤርትራ በረታዊ ቃልሲ ክዉልዑ ዝኽእሉ (Decleration of Armed Struggle) ብቁዓት ክኾኑ ይኽእሉ ኢዮም ተባሂሎም ካብ ዝየለለዩ፡ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ነዚ ወተሃደራዊ ብቅዓትን ተሞኩሮን ዘማልእ ኮይኑ ስለዝተረኽበ፡ ደብዳቤ ኣቀዲሙ እኳ እንተተዋህቦ፡ ኣብ'ቲ እዋን ዓዋተ ስለዘይተዳለወ፡ ነቲ ኣዋጅ ድሕሪ ቁሩብ ኣዋርሕ'ዩ ወሲንዎ።


ሻብዓይ ርእሱ፡ ሓርበኛ ሓመድ እድሪስ ዓዋተ፡ ናይ ምንሽር ጓንዴን ብረት ዓጢቆም፡ ካብ 300ብር ዘይሓልፍ ጥረ ገንዘብ፡ ቁሩብ ሽኮርን ስንቅን ዓጢቆም ድማ፡ ኣብ ጎቦታት ኣዳል ብሓደ መስከረም 1961፡ ቀዳመይቲ ጥይት ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ተኮሳ።


እቲ ቁጽሪ ንእለት፡ 13 ኮነ። ኣብ'ቲ እዋን ብዝሒ ዘለዎም ሰራዊት ዝጸዓና ኦራላት ግብረመልሲ ክህባ ኣብ'ቲ ከባቢ እኳ እንተወፈራ፡ ከይተዓወታ ተመላሳ።


ከም መርኣያ እቲ ጎነጻዊ ቃልሲ ድማ፡ ኣብ ሃይኮታን ከባቢኣን ዝነበረ መደበራት ፖሊስ ስርዓት ሃይለስላሴ፡ ብደባይ ዉግእ ኣዕነዉዎ። እቲ ዉግእ፡ ን7ሰዓታት ዝወሰደ ነበረ። "ሎሚ ምስ ገዛኢ ጸላኢ፡ ፊት ንፊት ዝተጋጠምናላ ታሪኻዊት ዕለት" ድማ በለ ሓርበኛ ዓዋተ።


መምግስቲ ኢትዮጲያ ኣብቲ ሽዑ እዋን ብተደጋጋሚ ኢዱ ክህብ እንተተማሕጸንዎን እንተሃደንዎን እኳ፡ ዓዋተ "ባንዴራይ ደጊማ ከይተሰቅለት፡ ንድሕሪት ኣይምለስን!" ክብል መለሰ።


በቲ ዜናን ኩነታትን ዝተረበሹ ሃጸይ ሃይለስላሴ፡ ን10 ዓመታት መመላእታ ዝሰርሕሉ ስልታዊ ፖለቲካዊ ጎቦጣ፡ ብ15 ሕዳር 1962፡ መንግስቲ ኤርትራ ብምፍራስ፡ ባንዴራ ብምዉራድ፡ ኤርትራ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎቦጣ (Federation to Annexed)፡ መበል 14 ግዝኣት ሃጸያዊት ኢትዮጲያ ኮይና ክትቁረን፡ ብመሪሕነት ናይ ሽዑ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ዝነበረ ኣስፋሃ ወልደንኪኤል፡ ሸትኦም ዝሃረሙ መሰሉ።


ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ፡ በቲ ናጽነት ኤርትራ ወግዓዊ ኮይና ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ኣፍልጦ ዝረኸበትላ ዕለት፡ 27 ግንቦት፡ ኣብ 1992 ብዝሓደሮ ሕማም ተሰወአ።


እንሆ፡ ነቲ ዘይከኣል ዝመስል ሃልሃልታ ባርዕ ናጽነት ብትብዓትን ቆራጽነትን ዝወልዐ፡ ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ፡ ሎሚ መበል 59 ዓመቱ፡ ይበዓል።


ሓርበኛ ዓዋተ፡ ቃልሲ ንህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ 1942 ኢዩ ዝፍልም፡ እታ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ በሪኻ ዉጽኢታዊት ዕለትን ፍጻሜን ክትከዉን ዝበቅዐት ግን፡ እታ ንሱን ብጾቱን ዝወሰድዋ ተባዕ ዉሳኔ፡ ንብረት ምልዓል እተበስር ዕለት 01 መስከረም 1961፡ ኣብ በረኸታት ኤርትራ ኢያ።


መስርሕ ናጽነት ኮነ ህንጸት ሃገር፡ ነፍሲ ወከፍ ወለዶ መድረኽ ብመድረኽ ዕማሙ እንዳተረከበን፡ ሸትኡ እንዳ ኣዐወተን ኢዩ ዝፍጸም። ሓደ ወለዶ፡ ነቲ ካልእ ቅድሙኡ ዝነበረ፡ ብትብዓት ጌጋታቱ ክመሃረሉ፡ ብልጫታቱ ከኣ ክዕቅቦን ክጥቀመሉ ክነብርን ደኣ እንበር፡ "ኢንታ" ከዉጽኣሉ ንዝደሊ፡ "ብኩል" ኣእምሮ ዝተሰከመ ዜጋ ጥራይ ክኸዉን ኣለዎ።


ስለዚ፡ ኤርትራ ትጓዓዝ ኣላ። ንሕና ከኣ ማእገራ ኢና። ሎሚ ዝመጻእና ወለዶ፡ ኣብ ርእሲ እዚ ናይ ልዕሊ ፍርቂ ዘመን ታሪኽና፡ ናታትና እጃምን ዕማምን እንታይ'ዩ ክኸዉን፡ ሎሚ እንታይ ምስ ንገብር ዘለና ኢዩ ዝዉስኖ።


ሰማእታትና ወትሩ ይዘከሩ...!!!

ዝኽሪ ንሓርበኛታት፡ ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ!


ዓወትንሓፋሽ...!!!

NationalEr Interest

10 views

©2019 Proudly created with NationalEr Interest.